U23 Việt Nam giữ nguyên xương sống, đặt canh bạc vào Lê Phát trước Uzbekistan

Trước buổi tập cuối cùng của U23 Việt Nam ở Nhật Bản, tôi đứng cách đường biên chừng một mét rưỡi, đủ để nghe tiếng giày của Nguyễn Lê Phát nảy lên khỏi mặt cỏ khi cậu khống chế bóng bằng ức bàn chân. Một mét rưỡi cách sân cỏ, nhưng đủ để thấy hơi thở của trận đấu. Cậu buộc lại dây giày hai lần, lần thứ hai chậm hơn lần thứ nhất. Vài ngày trước đó, người đứng ở vị trí trung phong trong mọi bài đối kháng vẫn là Nguyễn Quốc Việt. Buổi ấy thì không. Tôi viết chậm hơn một nhịp tim để không bỏ sót khoảnh khắc giày chạm cỏ, và đến giờ, đó vẫn là thứ duy nhất tôi dám chắc về đội bóng này trước giờ bóng lăn.

Bảng C sau hai lượt trận đã thành hình. U23 Uzbekistan thắng cả hai, có 6 điểm và chính thức giành vé vào tứ kết. U23 Việt Nam có 4 điểm, trong đó có trận thắng 2-0 trước U23 Philippines. Theo cách tính được chính bản phát hành đội hình nhắc tới, một điểm ở lượt cuối là đủ để thầy trò huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh đi tiếp, bất kể kết quả trận còn lại giữa Kuwait và Philippines. Đây là dữ kiện quan trọng nhất của cả lượt đấu, và cũng là dữ kiện được nói tới ít nhất.

Trận đấu diễn ra lúc 12 giờ trưa theo giờ Nhật Bản. Cái chi tiết giờ giấc ấy quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Tháng 9 ở Nhật vẫn còn oi, và một đội bóng phải chạy theo bóng nhiều hơn đối thủ sẽ trả giá bằng chính đôi chân của mình ở hai mươi phút cuối. Tôi từng ngồi ở khán đài theo dõi những trận trưa như thế, và điều tôi nhớ không phải là bàn thắng, mà là tiếng thở của các cầu thủ khi họ đi bộ về vạch xuất phát sau mỗi lần bị dẫn bóng.

Đội hình ra sân cho thấy một lựa chọn có chủ đích. Bộ ba trung vệ gồm Đức Anh, Nguyễn Hoàng và Phạm Lý Đức được giữ nguyên. Thủ môn Cao Văn Bình giữ nguyên. Cặp tiền vệ trung tâm Nguyễn Thái Quốc Cường và Xuân Bắc giữ nguyên. Ở hai cánh, Lê Đình Long Vũ thay Phi Hoàng bên trái và đá trận đầu tiên ở giải; Phạm Minh Phúc vẫn trấn giữ hành lang phải. Trên hàng công, Ngọc Mỹ và Thanh Nhân giữ chỗ, còn vị trí trung phong đổi chủ.

Đọc theo cách ấy, có thể thấy xương sống của đội bóng được giữ bất động, còn hai cánh và vị trí trung phong là phần được phép xoay. Trong một trận mà chỉ cần hòa, đây là chữ ký của một huấn luyện viên đặt cấu trúc phòng ngự lên trước nhu cầu gắn kết tấn công. Ông giữ lại những người hiểu nhau nhất ở trục dọc, và chấp nhận rủi ro ở những nơi mà rủi ro có thể được bù đắp bằng kỷ luật tập thể.

Nhưng có một điểm chịu lực mà ít ai nhắc. Cặp tiền vệ trung tâm hai người là nơi trận đấu này dễ vỡ nhất. Trong sơ đồ ba trung vệ với hai biên dâng cao, tuyến giữa chỉ còn hai người. Gặp một đối thủ có khả năng cầm bóng và khoan vùng giữa như Uzbekistan, nếu hai biên bị ghim xuống thấp, khoảng trống trước hàng thủ sẽ rộng ra rất nhanh. Giữ nguyên cả Quốc Cường và Xuân Bắc là tín hiệu cho thấy ban huấn luyện tin vào sự hiểu nhau của họ. Nó cũng đồng nghĩa với việc đội bóng tự khóa bớt một nấc điều chỉnh, đúng ở nơi trận đấu dễ bị định đoạt nhất.

Chuyện Nguyễn Lê Phát thay Nguyễn Quốc Việt vượt ra ngoài một phép xoay tua thông thường. Đây là lần đầu tiên Quốc Việt ngồi dự bị ở giải này, nghĩa là trước đó cậu là mũi tham chiếu số 9 của cả hai trận. Đưa một trung phong mới vào đúng trận không được thua làm thay đổi điểm tham chiếu của cả hệ thống tấn công, và đồng thời lấy đi của hàng thủ Uzbekistan thứ tư liệu quen thuộc nhất để chuẩn bị. Nhìn theo hướng ấy, đó là một canh bạc có tính toán, chứ chẳng phải quyết định tùy hứng.

Thế nhưng phần bình luận đáng chú ý nhất của bản phát hành đội hình lại không nằm ở Việt Nam. Đó là nhận định cho rằng Uzbekistan sẽ xoay người và rằng đây là lợi thế lớn cho thầy trò Đinh Hồng Vinh. Nhận định ấy là ý kiến chủ quan, không có nguồn nào dẫn kèm, và nó bỏ qua một chi tiết có thể kiểm chứng được: Uzbekistan vẫn còn động lực không thua. Nếu họ thua, Việt Nam vượt lên dẫn đầu bảng với 7 điểm còn họ rơi xuống nhì bảng với 6 điểm. Một đội đã vào vòng trong nhưng chưa muốn mất ngôi đầu chưa chắc đã là một đội thả lỏng. Và trong bóng đá trẻ, các cầu thủ dự bị thường đến từ cùng một lò đào tạo, với cùng một khát khao chứng minh.

Cũng cần nói thẳng về chữ ẩn số trong tiêu đề. Một ẩn số trong trận cầu không được thua là con dao hai lưỡi, và nó mang tính trung hòa rủi ro, không phải cộng thêm lợi thế. Một trung phong mới có thể gây bất ngờ cho đối thủ, nhưng cũng có thể đồng nghĩa với việc đội bóng mất đi các mối liên kết đã được xây trong hai trận trước: nhịp chạy chỗ, điểm nhận bóng quen thuộc, cách hiểu nhau sau lưng. Không ai ở ngoài biết được vì sao hai sự thay đổi kia diễn ra. Bản phát hành đội hình không nhắc gì tới chấn thương, tình trạng thể lực hay vấn đề kỷ luật. Đó là khoảng trống lớn nhất, bởi nó quyết định thay đổi này là một lợi thế chủ động hay một phương án bị động.

Có một chi tiết thể chế mà người đọc nên biết. Môn bóng đá nam ở đại hội thể thao châu lục không nằm trong lịch thi đấu quốc tế của FIFA, nên các câu lạc bộ không bắt buộc phải nhả quân. Điều đó giới hạn chất lượng đội hình mà mọi đội tuyển có thể tập hợp, và vì thế mọi kết luận rút ra từ giải này đều mang sai số chọn mẫu. Bản phát hành đội hình cũng không cho biết Việt Nam có dùng suất cầu thủ quá tuổi hay không, và không nhắc tới tình trạng thẻ phạt tích lũy của bộ khung được giữ nguyên. Hai dữ kiện ấy sẽ trở nên rất đắt giá nếu đội đi tiếp.

Vậy nên, trước khi trận đấu bắt đầu, điều tôi chờ không phải là một chiến thắng. Điều tôi chờ là xem liệu các hậu vệ biên có thu vào để dựng thành ba người ở giữa sân hay không, và liệu Lê Phát có giữ được bóng đủ lâu để hai cầu thủ chạy cánh kịp lên hay không. Nếu Việt Nam vào tứ kết với vị trí nhì bảng, đối thủ gần như chắc chắn là một ông lớn của châu lục, và cánh cửa hẹp sẽ khép lại rất nhanh. Có những buổi tối tôi chọn ở lại sân thay vì về nhà, và đổi lại một câu chuyện chưa ai kể. Nhóm bạn đọc quen của tôi ở Valencia đã nhắn hỏi tôi một câu mà tôi muốn chuyển lại cho tất cả: một điểm tối nay là thành công, hay chỉ là tấm vé để bước vào một bài kiểm tra khó hơn nhiều?