Bóng chuyền nữ Việt Nam thua Hàn Quốc 1-3 ở ASIAD: Nhịp chạm tay đầu tiên và khoảng lặng ở cuối set

Sải bước cuối cùng luôn bắt đầu từ vạch xuất phát của một buổi chiều không ai nhớ. Set bốn khép lại ở 18-25. Tôi tua lại đoạn băng từ lúc điểm số chạm ngưỡng 15, và thứ đập vào mắt không phải những pha bóng hỏng, mà là những pha bóng chưa từng được phép thành hình. Bóng của Hàn Quốc bay qua lưới, chạm vào cẳng tay người nhận bóng số một của Việt Nam, nảy ra ngoài biên ngang. Lặp lại. Lặp lại. Không có tiếng hét, không có cú đập nào khép lại pha bóng ấy, bởi pha bóng ấy đã kết thúc trước khi nó kịp bắt đầu. Người ta nhớ tỉ số. Tôi nhớ cách quả bóng chạm tay ở nhịp chạm đầu tiên. Ở set ba, cách đó chưa lâu, tỉ số là 24-23. Việt Nam có set point, ban huấn luyện xin xem lại video tình huống chạm lưới của đối phương. Trọng tài xem, và kết luận cầu thủ Hàn Quốc không chạm lưới. Bóng rơi về phía Hàn Quốc, tỉ số về 24-24. Một gáo nước lạnh rót thẳng vào lưng một đội bóng đang ở đúng đỉnh cao cảm xúc. Vậy mà set đó Việt Nam vẫn thắng 28-26. Đó là chi tiết tôi giữ lại lâu nhất, và cũng là chi tiết khiến tôi phải viết bài này theo một cách khác với tiêu đề đang lan trên mạng. Tiêu đề phổ biến nhất sau trận là Việt Nam chơi ngang ngửa với Hàn Quốc. Một cách nói dễ nghe, và tôi hiểu vì sao nó được chọn. Đây là cuộc đối đầu mang theo rất nhiều ký ức giữa hai nền bóng chuyền nữ có lịch sử gắn bó và những duyên nợ kéo dài qua nhiều kỳ đại hội. Ở một sân chơi tầm cỡ châu lục như ASIAD, nơi bóng chuyền nữ là một trong những môn được chờ đợi nhất, việc tuyển Việt Nam đứng nhì bảng D và bước vào tứ kết gặp đương kim vô địch Trung Quốc vào ngày 20 tháng 9 là một bước tiến về vị thế. Nhịp độ hai ngày, từ trận gặp Hàn Quốc ngày 18 tháng 9 sang trận tứ kết ngày 20 tháng 9, là một biến số chưa ai nói tới cho đủ. Tôi cần nói thẳng một điều, theo cách một người làm nghề phải nói: các số liệu cá nhân trong trận này, gồm điểm số từng vận động viên và số lần giao bóng ăn điểm trực tiếp, chưa được đối chiếu với nguồn thống kê chính thức của liên đoàn châu lục hay đơn vị cung cấp dữ liệu chuẩn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi chỉ tin một dữ liệu khi nó xuất hiện ở ít nhất ba nguồn độc lập. Ở đây tôi có một nguồn. Nên tôi vẫn viết tiếp, nhưng với một cái neo rõ ràng: phần phân tích dưới đây dựa trên ghi nhận nội bộ của chính trận đấu đó, và sẽ được đánh dấu lại khi bảng thống kê chính thức xuất hiện. Tin nóng sẽ nguội. Nhưng câu chuyện viết vội có thể thành di sản sai lệch. Thế trận diễn ra như sau: Việt Nam thua hai set đầu cùng tỉ số 21-25, thắng set ba 28-26, gục ở set bốn 18-25. Hai set đầu, đội bám đuổi và có lúc dẫn trước. Rồi ở đoạn cuối mỗi set, Hàn Quốc ghi liên tiếp năm đến sáu điểm. Đó là chữ ký của trận đấu. Bóc tách phần ghi điểm trước, vì đó là phần dễ nhìn nhất và cũng dễ gây hiểu lầm nhất. Bốn cái tên ghi điểm chính: Quỳnh Hương 17 điểm, Bích Thủy 17 điểm, Thanh Thúy 12 điểm, Trà My 10 điểm. Quỳnh Hương có 2 điểm giao bóng ăn trực tiếp. Tổng bốn người này là 56 điểm, trên tổng 88 điểm Việt Nam giành được qua bốn set (21+21+28+18). Phần còn lại, khoảng 32 điểm, thuộc về chắn bóng, lỗi của đối phương và những vận động viên không được nêu tên. Đứng riêng ra, cách phân bổ ấy nói lên một điều tích cực: Việt Nam không phụ thuộc vào một tay đập duy nhất. Đội trưởng Thanh Thúy, tay đập chủ lực, người nhận sự chú ý lớn nhất từ khối chắn đối phương, chỉ ghi 12 điểm, mức thấp hơn vai trò ghi điểm số một thường thấy ở cô. Nhưng hai tay đập cánh còn lại và một phương án từ ghế dự bị đã gánh được phần lớn nhiệm vụ. Trà My vào từ ghế dự bị và ghi 10 điểm. Trong một trận mà hàng công phải liên tục đánh bóng ngoài hệ thống, một phương án dự bị biết ghi điểm là thứ có giá trị rất thực tế, nhất là khi lịch thi đấu chỉ cho đội hai ngày nghỉ. Vấn đề nằm ở thời điểm ghi điểm, không nằm ở số lượng. Tổng điểm chưa nói lên điều gì. Phân bố điểm theo từng set mới nói. Việt Nam thua set một 21-25 và set hai 21-25, trong khi theo ghi nhận, đội bám đuổi và có lúc vượt lên. Nghĩa là đến khoảng điểm 18-20, đội vẫn còn trong cuộc. Sau đó, ở cả hai set, Hàn Quốc bứt đi bằng một chuỗi năm đến sáu điểm liên tiếp. Cùng một kịch bản, lặp hai lần. Chuỗi điểm ở cuối set không phải sự ngẫu nhiên của bóng chuyền. Nó là dấu vân tay của một hệ thống vỡ đúng ở cái nhịp mà cả đội cùng bước vào một vòng xoay và không ai gỡ được. Bóng chuyền có một đặc tính khiến nó khác bóng đá: khi đội bạn đang giao bóng và ăn điểm, bạn không thể hội ý chiến thuật giữa pha bóng, không thể đổi nhịp bằng một quả ném biên, không thể phạm lỗi để ngắt mạch. Bạn phải nhận một cú giao bóng, đưa nó lên bằng nhịp chạm đầu tiên, và thoát khỏi vòng xoay đó bằng chính đôi tay mình. Cái mà bản ghi nhận trận đấu gọi là điểm yếu chí mạng là nhịp chạm tay đầu tiên. Cách diễn đạt trong đó rất cụ thể: ở những thời điểm quyết định, đội liên tục thất bại ở nhịp nhận bóng đầu tiên, hoặc chuyền hai xử lý bóng kém khi đối phương giao bóng. Hàn Quốc tạo ra chuỗi ấy bằng loạt giao bóng của Kim Da In, một phương án giao bóng nhắm thẳng vào mắt yếu nhất trong hệ thống nhận bóng của Việt Nam. Đây là kiểu giải mã quen thuộc của bóng chuyền đỉnh cao: không đánh vào chỗ mạnh, mà gieo bóng vào chỗ yếu cho đến khi nó vỡ. Một nhịp chạm tay đầu tiên hỏng kéo theo một pha bóng ngoài hệ thống. Bóng ngoài hệ thống đẩy tỉ lệ lỗi lên. Tỉ lệ lỗi tăng đẩy áp lực tâm lý lên. Áp lực tâm lý làm nhịp chạm đầu tiên càng hỏng. Ở đây tôi phải đánh hơi thêm một chi tiết mà bản ghi nhận chỉ để lộ ra qua nửa câu: nếu nhịp chạm đầu tiên hỏng, người chịu trận tiếp theo là chuyền hai. Kim Thoa bị đẩy vào tình thế chuyền bóng trong thế vỡ, và chất lượng đường chuyền trong thế vỡ là một mắt xích yếu thứ hai, nằm sau mắt xích thứ nhất. Đội không có một tay đập đối diện đủ mạnh để làm điểm tựa đập bóng cao khi hệ thống sụp. Nghĩa là khi nhịp chạm đầu tiên vỡ, không có van xả. Ở set bốn, cái mà bản ghi nhận gọi là nền tảng thể lực đi xuống xuất hiện đúng lúc. Đây là chỗ tôi muốn dừng lại ở một góc nhìn khác. Trong đội hình này có những vận động viên trẻ được tung vào sân và được khen vì sự bền bỉ. Tôi không phản đối việc trao cơ hội. Tôi chỉ lo một điều quen thuộc: cơ thể chưa hoàn thiện bị đẩy vào nhịp đấu của người lớn, ở một giải có mật độ hai ngày một trận, thường trả giá bằng chính những set cuối như thế này. Cách giải thích đơn giản nhất cho những gì xảy ra sau đó là: Việt Nam tâm lý yếu. Tôi không mua cách giải thích đó, và set ba là lý do. Ở set ba, đội bị đẩy vào đúng loại áp lực mà người ta cho là sẽ làm họ gãy: có set point ở 24-23, xin xem lại video, bị từ chối, mất điểm, về 24-24. Nếu tâm lý đội này thực sự mong manh, set ba đã kết thúc ở đó. Nó kết thúc ở 28-26 theo hướng ngược lại. Nghĩa là đội bóng này có khả năng kết thúc set dưới áp lực tối đa. Vấn đề không nằm ở năng lực. Vấn đề nằm ở tính lặp lại. Và đây là chỗ cách đặt tiêu đề chơi ngang ngửa trở nên đáng ngờ. Hai set đầu thua 21-25, set bốn thua 18-25. Hàn Quốc kiểm soát ba trong bốn set. Sự ngang ngửa của Việt Nam tập trung ở đoạn cuối set và ở một set duy nhất. Nói ngang ngửa là nói về cảm giác của người xem, không phải về thế trận. Điều đáng lo hơn: nếu vấn đề là nhịp chạm tay đầu tiên dưới áp lực giao bóng, thì đối thủ tiếp theo, đương kim vô địch Trung Quốc, là kiểu đối thủ tệ nhất có thể gặp. Trung Quốc giao bóng mạnh hơn Hàn Quốc, chắn cao hơn, và có đủ dữ liệu để nhắm vào đúng vị trí mà Hàn Quốc vừa chỉ ra. Trần năng lực của Việt Nam ở trận tứ kết bị giới hạn bởi chính khuyết điểm đã khiến họ thua trận này. Một góc nhìn ngược lại với số đông: chi tiết đáng mừng nhất của trận đấu không phải tinh thần. Mà là việc đội trưởng Thanh Thúy chỉ ghi 12 điểm mà đội vẫn có 56 điểm từ bốn tay đập. Trong nhiều năm, câu chuyện của bóng chuyền nữ Việt Nam là câu chuyện của một người. Một trận mà người đó bị chắn chặt và đội vẫn tìm được điểm từ ba nguồn khác là một bước tiến về cấu trúc, thứ khó xây hơn nhiều so với một trận thắng tinh thần. Hai ngày. Đó là tất cả những gì Việt Nam có từ set bốn kết thúc ở 18-25 đến tiếng còi khai cuộc trận tứ kết ngày 20 tháng 9. Trận đấu có thể kết thúc. Nỗi ám ảnh về câu chuyện bị bỏ lỡ thì chạy marathon không đích. Đội bóng này sẽ bước vào trận gặp Trung Quốc với một thứ giá trị hơn cả tinh thần: một danh sách khuyết điểm rõ ràng đến mức tàn nhẫn. Nếu ban huấn luyện coi đó là bản đồ để sửa, Việt Nam có thể biến một trận tứ kết khó thành một bài kiểm tra có nghĩa. Nếu coi đó là tờ giấy khen cho sự nỗ lực, hai ngày tới chỉ là khoảng thời gian chờ đợi một kết cục đã được viết sẵn từ nhịp chạm tay đầu tiên. Vậy thì điều duy nhất đáng hỏi trước ngày 20 tháng 9: đội có dám nhận mình yếu ở chỗ nào không?